Thymele Logo
Search

βωντβίλ [αμερικανικό] [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Αμερικανική εκδοχή του θεάματος ποικιλιών, η οποία διαμορφώθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα και άκμασε έως τα τέλη της δεκαετίας του 1920, με προγράμματα σύντομων, αυτοτελών νούμερων για οικογενειακό κοινό, τα οποία παρουσιάζονταν σε οργανωμένα εθνικά κυκλώματα θεάτρων.

Ανάπτυξη

Το αμερικανικό βωντβίλ διαμορφώθηκε αντλώντας από πολλαπλές παραδόσεις λαϊκού θεάματος. Προγόνους του αποτέλεσαν τα σόου μίνστρελ [minstrel shows], παραστάσεις στις οποίες ηθοποιοί, κατά κανόνα λευκοί, με μαυρισμένο πρόσωπο [blackface] παρουσίαζαν μια κωμική, στερεοτυπική μίμηση της ζωής της αφροαμερικανικής κοινότητας, τα πολυποίκιλα θεάματα του τσίρκου και τα πλωτά θέατρα [showboats] που περιόδευαν κατά μήκος του Μισισιπή. Από τη συνάντηση αυτών των μορφών προέκυψε ένα θέαμα ποικιλιών [variety show] με έντονο ψυχαγωγικό χαρακτήρα.


Μία παράσταση βωντβίλ διαρθρωνόταν σε αυτοτελή νούμερα, διάρκειας πέντε έως δέκα λεπτών το καθένα. Το πρόγραμμα [bill] περιλάμβανε συνήθως οκτώ έως δέκα νούμερα, σε σειρά κλιμακούμενου ενδιαφέροντος, με το κύριο νούμερο [headliner] στην προτελευταία θέση. Κυρίαρχο στοιχείο ήταν η ζωντανή μουσική, ενώ η εναλλαγή ορχηστρικών κομματιών, τραγουδιών, ακροβατικών, παντομίμας, θεατρικών σκετς και εντυπωσιακών χορευτικών συγκροτούσε τα βασικά συστατικά του. Η σπονδυλωτή αυτή δομή, χωρίς ενιαία πλοκή, επέτρεπε την ταχεία εναλλαγή ετερόκλητων ερμηνευτών και ερμηνευτριών και εξασφάλιζε αδιάκοπο ρυθμό.


Οι πρώτες παραστάσεις δίνονταν σε χώρους γνωστούς ως «αίθουσες ποικιλιών» [variety houses] ή «σαλόνια συναυλιών» [concert saloons], οι οποίοι στα πρώτα χρόνια τους θεωρούνταν ανυπόληπτοι: απευθύνονταν σε αμιγώς ανδρικό κοινό και συνδέονταν με το φθηνό αλκοόλ, τα στημένα τυχερά παιχνίδια και την πορνεία. Η κατάσταση άρχισε να μεταβάλλεται στα μέσα του 19ου αιώνα με τα μουσεία-βωντβίλ [vaudeville museums] και τα λαϊκά μουσεία αξιοπερίεργων [Dime Museums], που συνδύαζαν τον εκθεσιακό χαρακτήρα με την ψυχαγωγία και προωθούσαν ένα μοντέλο απαλλαγμένο από την κακόφημη διάστασή του. Πρώτος ο Tony Pastor [Τόνυ Πάστορ], κωμικός τραγουδιστής με θητεία στα σόου μίνστρελ και στο τσίρκο, παρουσίασε το 1881 στο Fourteenth Street Theatre της Νέας Υόρκης ένα «ευυπόληπτο» πρόγραμμα ποικιλιών για ολόκληρη την οικογένεια. Από τη δεκαετία του 1880 οι επιχειρηματίες Benjamin Franklin Keith [Μπέντζαμιν Φράνκλιν Κηθ] και Edward Franklin Albee [Έντουαρντ Φράνκλιν Άλμπη] διέδωσαν τον όρο «βωντβίλ», που απαντούσε ήδη από τη δεκαετία του 1840, και οργάνωσαν το πρώτο κύκλωμα θεάτρων εθνικής κλίμακας.


Το βωντβίλ συνδέθηκε στενά με τον κινηματογράφο: τον Απρίλιο του 1896 η πρώτη δημόσια προβολή του Vitascope πραγματοποιήθηκε στο Koster and Bial's Music Hall της Νέας Υόρκης, αίθουσα βωντβίλ, και για μία δεκαετία οι ταινίες αποτελούσαν νούμερο του προγράμματος. Αργότερα η σχέση αντιστράφηκε και τα νούμερα παρεμβάλλονταν ανάμεσα στις προβολές. Ο ομιλών κινηματογράφος (1927), η διάδοση του ραδιοφώνου και η Μεγάλη Ύφεση σήμαναν την παρακμή του είδους· το 1928 το κύκλωμα Keith-Albee-Orpheum απορροφήθηκε από τη νέα κινηματογραφική εταιρεία RKO. Καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες του βωντβίλ πέρασαν στις επιθεωρήσεις του Μπρόντγουαιη, όπως τα Ziegfeld Follies [Οι τρέλες του Ζίγκφελντ] (1907-1931) του Florenz Ziegfeld [Φλόρεντζ Ζίγκφελντ], στον κινηματογράφο και στο ραδιόφωνο.

Εναλλακτικές Εκδοχές

βοντβίλ
Αγγλικά
vaudeville
Γαλλικά
vaudeville américain, le
Γερμανικά
Vaudeville, das
Ιταλικά
vaudeville, il

Σχετικοί όροι

βαριετέ, βωντβίλ [γαλλικό], μπουρλέσκ, σταντ απ κωμωδία, μιούζικαλ, σόου μπίζνες, κινηματοθέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"B. F. Keith’s shows, which have been mistakenly credited as the first or among the first appearances of vaudeville, were produced a couple of generations after the first vaudeville shows, such as the Vaudeville Saloon in 1840 and Sargent’s Great Vaudeville Company that toured the Midwest as early as 1871. Keith and his partners F. F. Proctor and E. F. Albee, however, were the first to turn vaudeville into an industry."


«Οι παραστάσεις του B. F. Keith [Μπ. Φ. Κηθ], οι οποίες εσφαλμένως θεωρήθηκαν οι πρώτες ή από τις πρώτες εμφανίσεις του βωντβίλ, ανέβηκαν δύο περίπου γενιές μετά τα πρώτα δείγματα του είδους, όπως το Vaudeville Saloon του 1840 και ο θίασος Sargent's Great Vaudeville Company, που περιόδευε στις μεσοδυτικές πολιτείες ήδη από το 1871. Ο Keith και οι συνεργάτες του F. F. Proctor [Φ. Φ. Πρόκτορ] και E. F. Albee [Ε. Φ. Άλμπη] υπήρξαν πάντως οι πρώτοι που μετέτρεψαν το βωντβίλ σε βιομηχανία.»

Το απόσπασμα ανασκευάζει τη διαδεδομένη αντίληψη ότι το αμερικανικό βωντβίλ γεννήθηκε με τον B. F. Keith [Μπ. Φ. Κηθ]. Ο Frank Cullen [Φρανκ Κάλεν] τεκμηριώνει ότι ο όρος και το είδος προϋπήρχαν κατά δύο γενιές (ήδη από το Vaudeville Saloon του 1840), και αποδίδει στον Keith και τους συνεργάτες του όχι την επινόηση, αλλά την εκβιομηχάνιση του βωντβίλ σε θέαμα εθνικής κλίμακας.

Cullen, F., Hackman, F., & McNeilly, D. (2007). Vaudeville, old & new: An encyclopedia of variety performers in America (Vol. 1). New York: Routledge, σ. xvii.

Quote Icon

"On films, on television, and now on computer screens, commercials and sound bites have become the speeded-up, latter-day versions of vaudeville- and variety turns. In the economy of celebrity, short, multiple viewings balance constant repetition against coy brevity much in the way turns did. Many brief exposures make renown last longer and worth more. Short multiple viewings under highly controlled conditions have come into vogue in political life, and as in other pursuits, again with America leading the way."


«Στην κινηματογραφική οθόνη, στην τηλεόραση και τώρα στις οθόνες των υπολογιστών, τα διαφημιστικά μηνύματα και οι σύντομες ατάκες [sound bites] αποτελούν τις επιταχυμένες, νεωτερικές εκδοχές των νούμερων του βωντβίλ και του θεάματος ποικιλιών. Στην οικονομία της διασημότητας, οι σύντομες και πολλαπλές θεάσεις σταθμίζουν τη διαρκή επανάληψη έναντι μιας υπαινικτικής βραχύτητας, όπως έπρατταν και τα νούμερα. Οι πολλαπλές σύντομες εμφανίσεις καθιστούν τη φήμη πιο ανθεκτική στον χρόνο και πιο προσοδοφόρα. Οι σύντομες, πολλαπλές θεάσεις υπό αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες επικράτησαν και στον πολιτικό βίο, όπως και σε άλλα πεδία, με την Αμερική να πρωτοπορεί και εδώ.»

Το απόσπασμα εντοπίζει την επιβίωση της σπονδυλωτής δομής του βωντβίλ στη σύγχρονη κουλτούρα της εικόνας: το σύντομο, αυτοτελές νούμερο [turn] μεταμορφώνεται σε διαφημιστικό μήνυμα και σε ατάκα. Ο Leigh Woods [Λη Γουντς] αναγνωρίζει στην ίδια λογική τη διαχείριση της δημόσιας εικόνας, όπου η αξία της φήμης παράγεται από τη συχνότητα και τη βραχύτητα των εμφανίσεων. Το βωντβίλ αναδεικνύεται έτσι σε πρόδρομο της σημερινής οικονομίας της προσοχής, από την τηλεόραση έως την πολιτική επικοινωνία.

Woods, L. (2006). Transatlantic Stage Stars in Vaudeville and Variety: Celebrity Turns. New York: Palgrave Macmillan, σσ. 242-243.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Πρώιμα κινηματογραφικά νούμερα βωντβίλ της American Mutoscope & Biograph Co. (1898-1902), με τη χορεύτρια Karina…

Στιγμιότυπα από την κινηματογραφική μικρού μήκους An All-Colored Vaudeville Show [Μια παράσταση βωντβίλ με…

Η Barbra Streisand [Μπάρμπρα Στράιζαντ] ως Fanny Brice [Φάννυ Μπράις] στο νούμερο «Roller Skate Rag»…

Η ιστορία του αμερικάνικου βωντβίλ.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Οι Mike Kernan [Μάικ Κέρναν] και Andy Hughes [Άντυ Χιούζ], χορευτές του χορού με ξυλοπάπουτσα…

Αφίσα του θιάσου Joseph Hart Vaudeville Co., που παρουσίαζε πρόγραμμα από το Weber & Fields…

Αφίσα για την παράσταση Hurly-Burly Extravaganza and Refined Vaudeville [Εξτραβαγκάντσα του σαματά και εξευγενισμένο…

Το Majestic Theatre στο Ντητρόιτ του Μίσιγκαν (1909), μία από τις πολυάριθμες αίθουσες βωντβίλ των…

βασική

Brotons Capó, M. M., & Uffreduzzi, E. (Eds.). (2022). Vaudeville, varietà e cinema 1895-1935 [Special issue]. Immagine. Note di storia del cinema, (25).

Gilbert, D. (1940). American vaudeville: Its life and times. New York: Whittlesey House.

Kibler, M. A. (1999). Rank ladies: Gender and cultural hierarchy in American vaudeville. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press.

Monod, D. (2020). Vaudeville and the making of modern entertainment, 1890-1925. Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press.

Musser, C. (1990). The emergence of cinema: The American screen to 1907. New York: Charles Scribner's Sons.

Snyder, R. W. (1989). The voice of the city: Vaudeville and popular culture in New York. New York: Oxford University Press.

Woods, L. (2006). Transatlantic stage stars in vaudeville and variety: Celebrity turns. New York: Palgrave Macmillan.

συμπληρωματική

Cullen, F., Hackman, F., & McNeilly, D. (2007). Vaudeville, old & new: An encyclopedia of variety performers in America (Vols. 1-2). New York: Routledge.

Norris, R. L. (2013). Minstrelsy, American. In Grove Music Online. doi.org...

Rodger, G. (2013). Keith and Albee. In Grove Music Online. doi.org...

Rodger, G. (2013). Vaudeville in the United States. In Grove Music Online. doi.org...

Slide, A. (2012). The encyclopedia of vaudeville. Jackson, MS: University Press of Mississippi.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. βωντβίλ [αμερικανικό]. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/βωντβίλ [αμερικανικό]

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «βωντβίλ [αμερικανικό]». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/βωντβίλ [αμερικανικό].

MLA

«βωντβίλ [αμερικανικό]». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/βωντβίλ [αμερικανικό].

1344